Kimyo nimani o rganadi
Hozirga qadar va asrlar va asrlar davomida olib borilgan izlanishlardan so’ng, alkimyogarlar oltinni “yarata” olmadilar, ammo g’azabli izlanishlarida ular fan sohasida katta sakrashga olib kelgan buyuk kashfiyotlarni amalga oshirdilar.
Kimyo fanidan elektron kitoblar
«Огоҳ бўлинг» Бисмиллаҳир Роҳманир РоҳиймСўзбошиОхирги вақтларда «ғарб маданияти ва эркинлиги» ёки ..
Саватчага қўшиш
«Аёллар учун 40 ҳадис»
«Аёллар учун 40 ҳадис» Бу қирқ ҳадис тўплами аёлларга хос динимиз таълимотларини ўз ичига олади. Ун..
Саватчага қўшиш
«Мўминнинг умр сафари» – муфассал ҳаж китоби
«Мўминнинг умр сафари» – муфассал ҳаж китобиМУҚАДДИМАДАН БИСМИЛЛАҲИР РОҲМАНИР РОҲИЙМ Бандаларига у..
Саватчага қўшиш
«Тафсири Ҳилол» 6 жилд
«Тафсири Ҳилол»Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратларининг қаламларига мансуб олти жилдлик ..
Саватчага қўшиш
«Ҳилол» журналининг 12 (45)-сони
«Ҳилол» диний-маърифий, ижтимоий-адабий журналининг 12 (45)-сониҒоя муаллифи: Шайх Муҳаммад Сод..
Саватчага қўшиш
«Отинойилар учун қўлланмалар тўплами». Иккинчи босқич (7 та китоб)
«Отинойилар учун қўлланмалар тўплами». Иккинчи босқич (7 та китоб) Одинахон Муҳаммад ..
Саватчага қўшиш
«Олтин силсила» – «Саҳиҳул Бухорий» 6-жуз
«Олтин силсила» – «Саҳиҳул Бухорий» 6-жузМуаллиф: Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ва та..
Саватчага қўшиш
«Олтин силсила» – «Саҳиҳул Бухорий» 5-жуз
«Олтин силсила» – «Саҳиҳул Бухорий» 5-жузКитобнинг муқаддимаси: http://islom.uz/content/view/29..
Саватчага қўшиш
«Arab adabiy tili. Ikkinchi kitob» (qoida va mashqlar)
«Arab adabiy tili» Ikkinchi kitob(qoida va mashqlar)Ushbu oʻquv qoʻllanma arab tilini oʻrganuvchi ke..
38,000 сўм 40,000 сўм
Саватчага қўшиш
«Олтин силсила – Саҳиҳул Бухорий» тўлиқ тўплами (8 жуз)
«Олтин силсила – Саҳиҳул Бухорий» тўлиқ тўплами (8 жуз) Имом Бухорийнинг “Ал-Жомеъ ас-саҳиҳ” китоби..
Kimyo nimani o’rganadi?
The kimyo mikroskopik darajada, ya’ni uning eng kichik zarralari darajasida – va uning tarkibi, xususiyati va tuzilishi jihatidan va bir-biri bilan va boshqa jismlar bilan o’zaro aloqada o’zini o’zi o’zgartira olish qobiliyati nuqtai nazaridan moddani o’rganish uchun javobgardir, bu uni chaqiradi kimyoviy reaktsiya.
Oddiy zarrachalar deb nomlanadigan elementlarning elektronlari, protonlari va neytronlari, shuningdek o’zaro birikmalar (atomlar, molekulalar va atom yadrolari), ularning o’zaro ta’siri va o’zgarishini o’rganadigan bu tabiiy fanlar.
Kimyo uning kelib chiqishidan o’rganadi
Ba’zida bu aniq ko’rinmasa ham, kimyo bizni o’rab turgan har qanday elementda mavjud bo’lsin, u tirik mavjudotlar yoki jonsiz narsalar bo’lsin. Sayyoramizda va undan tashqarida ma’lum bo’lgan barcha narsalar atomlar va molekulalardan iborat va aynan shu narsa kimyo o’rganadi.
“Kimyo” atamasining kelib chiqishi aniq emas. Aslida bu arabcha “Alchemy” so’zidan kelib chiqqan bo’lib, yunoncha “quemia” dan kelib chiqadi va bu o’z navbatida eskisidan keladi: “Chemi” yoki “Kimi”, bu misr tilida “yer” degan ma’noni anglatadi va bu shunday bo’lgan qadimgi davrlarda Misrga berilgan ism.
Boshqa nazariyalar shuni ko’rsatadiki, bu yunoncha χηmείa (“quemeia”) ning deformatsiyasi, ya’ni “birlashish” degan ma’noni anglatadi.
So’z qaerdan kelib chiqmasin, qadimiy alkimyo hozirgi kimyoning asl kelib chiqishi ekanligi shubhasizdir. Alkimyogarlar o’zlarining amaliyotlarini ko’p asrlar oldin Misrda boshladilar (misrliklar miloddan avvalgi 4000 yilda tajriba qilishni boshladilar degan dalillar mavjud; papirus miloddan avvalgi 3000 yilda, shisha miloddan avvalgi 1500 yilda ixtiro qilingan), Xitoyda, Gretsiya, Hindiston; keyinchalik, butun Rim imperiyasi, Islom olami, O’rta asr Evropasi va Uyg’onish davrida.
Alkimyo qo’rg’oshinni oltinga aylantirish maqsadida tibbiyot, metallurgiya, astronomiya va hattoki falsafa kabi fanlarni o’z ichiga olgan amaliyotlardan boshqa narsa bo’lmagan “Falsafa toshi” ni qidirish sifatida o’ylab topilgan, simob va katalizator vazifasini bajaradigan boshqa moddalar bilan tajriba o’tkazish orqali.
Hozirga qadar va asrlar va asrlar davomida olib borilgan izlanishlardan so’ng, alkimyogarlar oltinni “yarata” olmadilar, ammo g’azabli izlanishlarida ular fan sohasida katta sakrashga olib kelgan buyuk kashfiyotlarni amalga oshirdilar.
Asrlar davomida kimyo turli maqsadlar va kashfiyotlar uchun foydali bo’lgan. Eng yangi ma’no (20-asr) yo’lni soddalashtiradi, Kimyo materiyani va undagi o’zgarishlarni o’rganadigan fan sifatida belgilaydi.
Haqiqiy zamonaviy “Falsafiy tosh” ni 20-asrning yadro transmutatsiyasining barcha kashfiyotlarida, masalan, zarralarning tezlashishi orqali azotning kislorodga aylanishida to’plash mumkin edi.
Tabiatshunoslikning barcha tarmoqlari – tibbiyot, biologiya, geologiya, fiziologiya va boshqalar – kimyo o’tib ketadi va o’zlarini tushuntirish uchun unga muhtoj, shu sababli ham u markaziy va muhim fan hisoblanadi.
Kimyo sanoati butun dunyoda muhim iqtisodiy faoliyatni anglatadi. Birinchi 50 ta global kimyo kompaniyalari 2013 yilda qarzdorlik darajasi 10,3% bo’lgan qariyb 980 milliard dollarlik hisob-fakturani taqdim etishdi.
Kimyo tarixi
Kimyo tarixi deyarli tarixdan kelib chiqqan. Misrliklar va bobilliklar kimyoni keramika va metallarni bo’yash uchun bo’yoqlar bilan bog’liq bo’lgan san’at deb tushunganlar.
Yunonlar (asosan Aristotel) ma’lum bo’lgan hamma narsani tashkil etuvchi to’rt element haqida gapira boshladilar: olov, havo, er va suv. Ammo ser Frensis Bekon, Robert Boyl va boshqa ilmiy uslub targ’ibotchilari tufayli kimyo XVII asrda rivojlana boshladi.
Kimyo taraqqiyotining muhim bosqichlarini 18-asrda Lavuazye va uning massani saqlash printsipi bilan ko’rish mumkin; 19-asrda davriy sistema yaratildi va Jon Dalton o’zining atom nazariyasini taklif qildi, u barcha moddalar bo’linmas atomlardan iborat va ular orasidagi farqlar (atom og’irliklari) bilan ajralib turadi.
1897 yilda J.J.Tompson elektronni kashf etdi va ko’p o’tmay Kyu er-xotin radioaktivlikni tekshirdilar.
Bizning davrimizda kimyo texnologiya sohasida muhim rol o’ynadi. Masalan, 2014 yilda kimyo bo’yicha Nobel mukofoti Stefan V. Uell, Erik Betzig va Uilyam E. Moernerga yuqori aniqlikdagi lyuminestsentsiya mikroskopini yaratgani uchun topshirildi.
Kimyo fanining pastki fanlari
Umuman kimyo organik va noorganik kimyo bo’lgan ikkita katta guruhga bo’linadi.
Birinchisi, uning nomi ko’rsatilgandek, uglerod zanjirlari asosida organik elementlarning tarkibini o’rganadi; ikkinchisida magnit, elektr va optik xususiyatlari darajasida uglerodni o’z ichiga olmaydigan birikmalar, masalan, metallar, kislotalar va boshqa birikmalar haqida gap boradi.
Agar siz ushbu mavzu haqida ko’proq bilmoqchi bo’lsangiz, sizni organik va noorganik elementlarning farqlari qiziqtirishi mumkin.
Shuningdek, energiya, termodinamika va boshqalar kabi fizik printsiplar bilan tizimlarning kimyoviy jarayonlari o’rtasidagi bog’liqlikni o’rganadigan biokimyo (tirik mavjudotlar kimyosi) va fizik kimyo mavjud.
Tadqiqot sohasi kengaygan sari sanoatning kimyo, elektrokimyo, analitik kimyo, neft kimyosi, kvant kimyosi, neyrokimyo, yadro kimyosi va boshqa ko’plab narsalar.
Davriy jadval
Elementlarning davriy jadvali hozirgi kunga qadar ma’lum bo’lgan atomik og’irligi va boshqa qisqartirilgan ma’lumotlar bilan ma’lum bo’lgan barcha kimyoviy elementlarning guruhlanishidan boshqa narsa emas.
Ingliz kimyogari Uilyam Prout 1800 yillarning boshlarida barcha kimyoviy elementlarni atom vazniga qarab buyurtma qilishni taklif qildi, chunki ularning hammasi turli xil og’irliklarga ega bo’lganligi va bu og’irliklar vodorodning atom og’irligining aniq ko’paytmasi ekanligi ma’lum bo’lgan.
Keyinchalik J.A.R. Nyulandlar olimlar Julius Lotar Meyer va Dmitriy Mendeleyev tufayli 1860 yilda zamonaviy davriy jadvalga aylangan juda asosiy jadvalni ishlab chiqdilar.
19-asrning oxirida zo’r gazlar topilib, ularni jadvalga qo’shib, bugungi kunda ma’lum bo’lganidek, jami 118 elementdan tashkil topgan.
Adabiyotlar
- A.H. Johnstone (1997). Kimyo o’qitish . fanmi yoki alkimyomi? Kimyoviy ta’lim jurnali. Search.proquest.com saytidan tiklandi.
- Erik R. Scerri (2007). Davriy jadval: uning hikoyasi va ahamiyati. Oksford universiteti matbuoti. Nyu-York, AQSh
- Aleksandr H. Tullo (2014). “C & EN ning Global Top 50 Kimyoviy Firmalar fos 2014. Kimyoviy va muhandislik yangiliklari. Amerika kimyo jamiyati. En.wikipedia.org saytidan tiklandi.
Qiziqarli malumotlar
Kimyo nimani o rganadi