Displaziya nima? Yengil displaziya nima?

Displaziya ko‘pincha saraton oldi holatida to‘qima yoki a’zolarda g‘ayritabiiy hujayralar to‘planishini anglatadi.

Displaziya nima?

Displaziya — a’zo yoki to‘qimada hujayralarning g‘ayritabiiy o‘sishi va rivojlanishini bildiradi. Bu holat ko‘pincha saraton oldi vaziyat sifatida uchraydi.
Biroq displaziya saraton emas va ba’zan saratonga aylanmasligi ham mumkin. Displaziya ta’sir qilgan hududga qarab yengil, o‘rta va og‘ir (shiddatli) bo‘lishi mumkin.
Yengil displaziya ba’zan o‘z-o‘zidan yaxshilanishi mumkin bo‘lgan va saratonga olib kelmaydigan tibbiy holatdir.
Og‘ir displaziya esa jiddiy asoratlarga sabab bo‘lishi mumkin va davolashni talab qiladi.

Displaziya turlari nimalar?

Bolalar va kattalarda uchrashi mumkin bo‘lgan displaziya turlari juda ko‘p. Displaziya tananing turli qismlarini zararlashi mumkin.Displaziya 2 guruhga bo‘linadi:Rivojlanish displaziyasi va Anormal o‘sish displaziyasi

Rivojlanish displaziyasi turlari nimalar?

Rivojlanish displaziyasi odatda bolalarda uchraydi. U bolaning rivojlanishiga ta’sir qiladi, ammo saratonga olib kelmaydi.
Erta aniqlansa, tezda davolanishi mumkin. Uning 3 turi bor:son (chanoq), displaziyasiskelet displaziyasi va ektodermal displaziya.

Son (chanoq) displaziyasi nima?

Son displaziyasi son bo‘g‘imida joylashgan suyaklarning bir-biriga mos kelmasligi natijasida yuzaga keladi.
Tananing bo‘g‘imi — ikki suyak tutashadigan nuqtadir. Son bo‘g‘imi esa son suyagi va chanoq suyagi tutashadigan joydir.
Bu ikki suyak mos kelmasa, son displaziyasi kuzatiladi.Odatda bu tibbiy muammo chaqaloq va bolalarda uchraydi. Kattalarda esa yengil displaziya ko‘rinishida namoyon bo‘lishi mumkin.

Skelet displaziyasi nima?

Skelet displaziyasi — chaqaloqning suyaklari, tog‘aylari va bo‘g‘imlari g‘ayritabiiy rivojlanishiga olib keladigan genetik buzilishdir.
U bolalar va chaqaloqlarda tananing turli qismlarida rivojlanishi mumkin, ayniqsa:qo‘l-oyoq ko‘krak qafasibosh suyagiumurtqa pog‘onasi. Skelet displaziyasining yengil darajasi bo‘yning kalta bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Agar displaziya og‘ir bo‘lsa, ko‘krak qafasida torayish paydo bo‘lib, nafas olish tizimi yetishmovchiligiga sabab bo‘lishi ehtimoli bor.

Ektodermal displaziya nima?

Ektodermal displaziya embrionning tashqi qatlami normal rivojlanmaganda yuzaga keladi.
U asosan quyidagilarga ta’sir qiladigan tibbiy holat: soch, tirnoqlar, teriter bezlari. Bundan tashqari, u eshitish va ko‘rish bilan bog‘liq muammolarga ham sabab bo‘lishi mumkin.

Anormal o‘sish displaziyasi turlari nimalar?

Odatda kattalarda uchraydigan, saraton oldi to‘qima va hujayralarning g‘ayritabiiy rivojlanishini anglatadi.
Uning 2 turi bor:servikal displaziya va miyelodisplastik sindromlar.

Servikal displaziya nima?

Servikal displaziya — bachadon bo‘yni (rahim og‘zi) sohasida g‘ayritabiiy hujayra va to‘qimalar rivojlanadigan saraton oldi holatdir.Servikal displaziya servikal intraepitelial neoplazi yoki CIN deb ham ataladi. Davolanmasa, saratonga aylanishi mumkin. Servikal displaziya yengil, o‘rta va og‘ir deb tasniflanishidan tashqari, bachadon bo‘ynidagi epitel to‘qimaning qanchalik qismi zararlanishiga qarab ham baholanadi:

• CIN 1: To‘qimaning taxminan uchdan bir qismiga ta’sir qiladigan g‘ayritabiiy hujayralar to‘plami.
• CIN 2: To‘qimaning taxminan uchdan biridan uchdan ikki qismigacha ta’sir qiladigan g‘ayritabiiy hujayralar to‘plami.
• CIN 3: To‘qimaning uchdan ikki qismidan ham ko‘proq hududini qamrab oladigan hujayralar to‘plami.

Miyelodisplastik sindromlar nima?

Miyelodisplastik sindromlar — suyak ko‘migida qon ildiz hujayralari (yetilmagan qon hujayralari) yetilmay qolganida yuzaga keladigan saraton turlaridan biridir. Sog‘lom suyak ko‘migi vaqt o‘tishi bilan yetuk qon hujayralariga aylanadigan qon ildiz hujayralarini ishlab chiqaradi.
Qon ildiz hujayrasi esa:oq qon hujayralarini hosil qiladigan limfoid to‘qimaga,
yokiqizil qon hujayralari, trombotsitlar va granulotsitlarni hosil qiladigan miyeloid ildiz hujayraga aylanishi mumkin.Miyelodisplastik sindromda esa bu hujayralar yetarli hosil bo‘lmagani sababli infeksiya, qon ketish va anemiya kuzatilishi mumkin.

Displaziya belgilari nimalar?

Displaziya belgilari uning turiga qarab farq qiladi, chunki displaziya tananing bir nechta sohasiga ta’sir qilishi mumkin.
Keng uchraydigan displaziya turlarining belgilariga misollar:

Son (chanoq) displaziyasi

Eng yaqqol belgi — son og‘rig‘i. Boshqa belgilari: yurganda oqsoqlanish, oyoq uzunliklarining bir-biridan farq qilishison bo‘g‘imining beqaror (notekis) bo‘lishi.

Skelet displaziyasi

Skelet displaziyasining turlari ko‘p bo‘lgani uchun belgilari ham turlicha. Skelet tizimining qaysi qismi zararlanganiga qarab quyidagilar kuzatiladi:

Qo‘l va oyoqlarda skelet displaziyasi belgilari:
Qo‘l-oyoqlarda notekis o‘sish, buning natijasida qo‘l-oyoqlarning kalta bo‘lishi, ayrim bo‘g‘imlarda qotish va harakatsizlik, qiyshiq yoki egri oyoqlar, oyoqlardan birining yoki ikkalasining tashqariga qarab turishi.

Umurtqa va tana (g‘ovda) sohasida skelet displaziyasi belgilari:
Umurtqa, ko‘krak va bo‘yin rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Belgilar: ko‘krak bo‘shlig‘ining kichikligi va qovurg‘alarning yetishmasligi sabab nafas olish-qisqarishning qiyinlashishi, umurtqa egriligining haddan tashqari yoki noto‘g‘ri yo‘nalishda bo‘lishi, bo‘yin (servikal) umurtqasi beqarorligi, bo‘yning bosh og‘irligini ko‘tara olmasligi.

Ektodermal displaziya:
Tana bo‘yicha rivojlanish turiga qarab ko‘plab belgilari bo‘lishi mumkin: tishlarning o‘lchamida g‘ayritabiiylik va sonining kamayishi, siyrak, sekin o‘sadigan va och rangli sochlar, qo‘l-oyoqlarda tirnoqlarning yupqalashishi yoki yo‘qligi, ter bezlari sonining kamayishi sabab tana haroratining ko‘tarilishi, ko‘z qurishi, o‘sishdan qolish.

Miyelodisplastik sindromlar:
Bu sindromlarning o‘ziga xos bitta aniq belgisi bo‘lmasligi mumkin; paydo bo‘lgan buzilishga qarab belgilar ko‘rinadi: nafas qisishi, holsizlik, anemiya, oson qon ketishi yoki ko‘karish, odatdagidan oqarroq teri, qon ketgan joy atrofida teri ostida mayda tekis nuqtali dog‘lar paydo bo‘lishi.

Displaziya sabablari nimalar?

Displaziyaning sabablari aniq tarzda to‘liq belgilab bo‘lingan emas. Displaziyaga quyidagilar sabab bo‘lishi mumkin:

• chekish
• infeksiyalar
• immun (himoya) tizimining yetishmovchiligi
• saratonga sabab bo‘ladigan moddalarga ta’sirlanish (ekspozitsiya)

Bundan tashqari, genetik omillar va mutatsiyalar ham displaziyaning boshqa sabablaridandir.

Displaziya tashxisi qanday qo‘yiladi?

Displaziya tashxisi turiga qarab turli usul va amaliyotlarni o‘z ichiga oladi. Turiga ko‘ra tashxis qo‘yish usullari:

Son displaziyasi va skelet displaziyasi:
Ikkalasi ham homiladorlik davrida prenatal ultratovush orqali aniqlanishi mumkin. Shuningdek, kattalarda tashxis uchun son rentgeni va kompyuter tomografiyasi tekshiruvlari ham qo‘llanishi mumkin.

Ektodermal displaziya:
Odatda bolaning tish emali va tishlaridagi muammolar sababli stomatolog tomonidan ektodermal displaziya bo‘yicha mutaxassis shifokorga yo‘naltirilgach aniqlanadi.

Servikal displaziya:
Ko‘pincha mutaxassis shifokor Pap-smear testi orqali tashxis qo‘yadi. Pap-smear testi bachadon bo‘ynida g‘ayritabiiy hujayralarni aniqlashga xizmat qiladi. Agar bu test bilan aniq xulosa chiqarib bo‘lmasa, shifokor bachadon bo‘yni to‘qimasini tekshirish uchun kolposkopiya (bachadon bo‘ynini maxsus asbob yordamida bevosita ko‘rish orqali tekshirish) o‘tkazishi mumkin.

Miyelodisplastik sindromlar:
Shifokor fizik ko‘rik, oilaviy tibbiy tarix va differensial to‘liq qon tahliliga tayanib tashxis qo‘yishi mumkin. Bundan tashqari, suyak ko‘migidagi muammoni aniqlash uchun biopsiya (to‘qimani tekshirish maqsadida undan namuna olish) qilinishi mumkin.

Displaziyani davolash usullari nimalar?

Displaziyani davolash usullari kasallik turiga qarab farq qiladi. Davolashda ko‘pincha alomatlarni yengillashtirish maqsad qilinadi.Masalan:

• Son displaziyasi davosida son suyagini barqaror ushlab turuvchi tayanch moslamalar va atrof mushaklarni kuchaytirish usullaridan foydalanilishi mumkin.
• Skelet displaziyasida rivojlanishdan qolishni yaxshilash uchun o‘sish gormonlari hamda umurtqani qo‘llab-quvvatlovchi orqa tayanchlari davoda ishlatilishi mumkin.

Bu usullar orqali kasallikning tanaga ta’siri imkon qadar kamaytiriladi va insonning hayot sifati oshiriladi.
Shu sabab, agar sizda yoki farzandingizda displaziya bo‘lsa, muammolarni kamaytirish uchun mutaxassis shifokordan yordam oling.

Tez-tez so‘raladigan savollar

Displaziya tibbiy adabiyotda nimani anglatadi?

Tana ichida biror to‘qima yoki a’zoda hujayralarning g‘ayrioddiy o‘sishi va rivojlanishini ifodalash uchun ishlatiladi. “Dis” so‘zi yomon, “plazi” so‘zi esa hosil bo‘lish ma’nosini bildiradi. Shunga ko‘ra, saratonga olib keladigan yoki olib kelmaydigan hujayralar hosil bo‘lishini anglatadi.

Metaplaziya va displaziya o‘rtasidagi farq nima?

Metaplazi yetuk (olgun) hujayraning boshqa yetuk hujayraga aylanishini tushuntirish uchun ishlatiladi. Displaziyadek hujayralarning g‘ayritabiiy o‘sishidan ko‘ra, hujayralarning bir turdan boshqasiga aylanishini ifodalaydi. Displaziyaga nisbatan saratonga olib kelish ehtimoli pastroq va odatda tanada displaziyadan oldin yuzaga keladi.

Tubulyar adenom yengil displaziya nima?

Yo‘g‘on ichak (kolon) va to‘g‘ri ichak (rektum)da kolorektal saratonga olib kelishi mumkin bo‘lgan saraton oldi poliplarning rivojlanishidir. Kolonda paydo bo‘ladigan bu g‘ayritabiiy hujayra to‘plami — poliplar — kolonoskopiya (yo‘g‘on ichakni maxsus qurilma bilan ko‘rish orqali tekshirish) yordamida erta aniqlansa, saratonga aylanish ehtimoli kamayadi.

Fibroz displaziya nima?

Fibroz displaziya — suyaklarda sog‘lom suyak to‘qimasi o‘rniga yanada mo‘rt va kuchsiz fibroz (tolali) to‘qima hosil bo‘lishi natijasida yuzaga keladi va suyak sinishi ehtimolini oshiradi. Tananing istalgan suyagida bo‘lishi mumkin, ammo ko‘pincha boldir suyagi, son suyagi, bosh suyagi va yuqori qo‘l suyagida uchraydi.