Odil Yoqubov Ulugʻbek xazinasi ->
21.”Davri Aflotun “deya kim asarda ulug‘langan?
Ulug’bek xazinasi
Mustaqillik davri o’zbek adabiyotining yirik vakili Odil Yoqubov ijodi namunasi bo’lmish “Ulug’bek xazinasi” romanini to’rt soat mobaynida o’rgatish ko’zda tutilgan. Ijod mahsuli va ijodkor shaxsi munosabati borasida hisobga olinishi zarur Bo’lgan bir jihat borki, usiz badiiy ijod tabiatini tushunish qiyin. Ijod mahsuli, ya‘ni badiiy asar ijodkor shaxsidan yuqori bo’lishi mumkin emas. Chunki badiiy asar ijodkor tomonidan yaratiladi va shaxsiyatidagi eng kuchli jihatlar uning yaratig’ida namoyon bo’lishi kerak. Shu ma‘noda, ijodkor va badiiy asar munosabatini og’och va uning mevasiga o’xshatish mumkin. Meva uni bergan og’ochdan ortiqroq bo’lishi mumkin bo’lmagani kabi badiiy asar ham uning muallifi darajasidan baland bo’lolmaydi. Bu gapga urg’u berilayotganligining sababi shundaki, Odil Yoqubov shaxs sifatida butunligi bilan boshqa o’zbek adiblaridan ajralib turadi. Ayni jihat uning asarlarida ham aks etadi.
Adabiyot o’qituvchisi O. Yoqubov asarlaridagi aksar qahramonlarning g’oyat ta‘sirchan, pokiza xulq kishilari ekaniga o’quvchilar e‘tiborini tortishi va buning manbasi sifatida yozuvchi shaxsiyatini ko’rsatishi pedagogik maqsadga muvofiq bo’ladi. 1989-yilda sobiq tuzum davridagi siyosat o’z ta’sirini yo’qotmay turib, o`sha tuzum davridagi xalq deputatlari syezdida o’zbek xalqi boshiga tushgan adadsiz qiyinchiliklar haqida haq so’zni ta‘sirli qilib dangal ayta olgan yagona kishi Odil Yoqubov bo’lgandi. Uning asarlaridagi Ulug’bek, Ali Qushchi, Qalandar Qarnoqiy, Beruniy, Malikul sharob, Ibn Sino, Normurod domla, Suyun Burgut singari e’tiqodidan qaytmas timsollar adib shaxsiyatidan suvlangandir.
Odil Yoqubovning ijodiy qiyofasi bolalar ko’z o’ngida to’g’ri gavdalanishi uchun o’qituvchi adibning ijodiy biografiyasiga batafsilroq to’xtalgani ma‘qul. O. Yoqubov o’z ijodiy umri mobaynida hikoya, qissa, roman, drama, badiiy maqolachilik (publisistika) singari janrlarga mansub asarlar yozgan.
―Ulug’bek xazinasi‖ romani O. Yoqubov ijodida ham, o’zbek adabiyoti taraqqiyotida ham muhim o’rin tutgan asardir. Bu roman tasvirning shiddati, obrazlar ruhiyatidagi tug’yonlarning qabariq tasvirlanganligi, timsollar tabiatining ishonarli ochilganligi bilan e‘tiborga loyiqdir. Darslikda berilgan parcha to’rt qismga bo’lingan. O’qituvchi hech bo’lmasa a‘lochi o’quvchilarning faqat darslikdagi parchani emas, balki butun romanni to’liq o’qib chiqishlariga erishsa, maqsadga muvofiq bo’ladi. Negaki, olingan parcha asar haqida bir qadar tasavvur beradi, lekin uning badiiy tarovatini to’liq ifoda eta olmaydi. Shuning uchun ham juda bo’lmasa, bir qism o’quvchilarning romanni o’qib chiqishiga erishish kerak.
Asarda Ulug’bek hayotining o’ta qaltis bir davri qalamga olinib, ana shu sharoitda bosh qahramonning ruhiy qiyofasi ochiladi. Garchi, Ulug’bek biz uchun asosan ulkan olim sifatida ma‘lum bo’lsada, romanda uning hukmdor, ota va erkak sifatidagi qirralari katta mahorat bilan aks ettirilgan. O’ychil, fikrchan odamga yashash hamisha qiyin. Asarda Ulug’bekning ayni shu qirralari teran tasvir etilgan. Atrofida ro’y berayotgan har bir hodisa Ulug’bek Mirzo ruhiyatida aks-sado beradi.
Romanda qirq yil saltanat surgan hukmdorning qandaydir daqiqalar ichida hokimiyatdan mahrum bo’lishi, butun ongli umrini o’tkazgan, uni obod qilish uchun tinim bilmagan Mirzoning oʼz poytaxti bo’lgan Samarqand shahriga kiritilmasligi uni ulkan iztiroblar girdobiga tashlagani chuqur badiiy tadqiq qilingan.
Yozuvchining mahorati ana shunday holatga tushgan, hadsiz iztiroblar qurshovida o’rtanayotgan shaxsning tuyg’ularini haqqoniy va ta‘sirli aks ettirishda ko’rinadi. Adib Ulug’bek Mirzoni yengilmas va qo’rqmas afsonaviy qahramon sifatida tasvirlaydi. U o’quvchi ko’z o’ngida o’z o’g’li tomonidan taxtdan tushirilgan, yaqinlari tomonidan tashlab ketilgan, o’z mamlakatidan quvilgan, hatto joniga qasdqilingan odam sifatida gavdalanadi. Asarda Ulug’bekning haqoratlangan tuyg’ulari, toptalgan ishonchi tufayli junbushga kelgan ruhiy tug‗yonlari butun haqqoniyligi bilan yaqqol namoyon bo’lgan.
Asarda yaxshilikka yaxshilik bilan javob berishga odatlangan Ali Qushchi, Qalandar Qarnoqiy, Temur Samarqandiy timsollari ham o’ziga xos va esda qolarli qilib tasvirlangan. Yozuvchining mahorati har bir obrazni o’z tabiatiga monand xatti-harakat qildira olishida namoyon bo’ladi. Chunonchi, qilni qirq yoradigan olim osmon jismlari sirini biladigan mutafakkir, lekin odamlar munofiqligi darajasini bilmaydigan, oddiy shumliklarni qilolmaydigan Ali Qushchining xazinani eng oson topiladigan joyga berkitishida uning tabiatidagi to’g’rilik, quvlik-shumlikdan yiroqlik namoyon bo’ladi. Qalandar Qarnoqiyning esa qiyinchiliklarda obdon toblangan, qora kuchlarning yovuzligiga tilasin kuch bilan, tilasin tadbir bilan qarshi tura oladigan, ammo ezgulikka ezgulik bilan javob berishga hamisha shay turgan jo’mard yigitligi esdan chiqmaydigan qilib tasvirlanadi.
―Ulug’bek xazinasi‖ romanida padarkush Abdullatif timsoli ham yuksak mahorat bilan tasvirlangan. Odatda, badiiy asarlarda yomon xatti-harakatga qo’l uradigan timsollar juda jirkanch, hech qanday yovuzlikdan tap tortmaydigan, odamlarga qanday bo’lsada yomonlik qilishdan boshqa narsani o’ylamaydigan qiyofada tasvir etiladi. Ammo O. Yoqubov boshqacha yo’l tutadi. U Abdullatifni ham el qatori bir odam, bir qator fazilatlarga ega yigit, qo’ygan qadamining to’g’ri-noto’g’riligini o’ylayverib qiynalib ketgan hukmdor sifatida tasvirlaydi. U yomonlik qilib zavqlanganidan yirtqich emas, balki o’zi tushib qolgan, ehtimol, o’zi tayyorlagan chigal vaziyatning quli, nopok niyatlarning ham ijodkori va ham qurboni sifatida tasvirlangan. Badiiy timsolga bunday yondashuv o’quvchilarni hayot serqirraligini, tiriklikning biryoqlama emasligini tushunishga olib keladi. Bu hol o’quvchi shaxsining kamolotiga xizmat qiladi.
Roman matnini o’rganish shunday tashkil etilishi kerakki, natijada o’quvchilar badiiy asarda ruhiyat tahlili degan nazariy ma‘lumotning asosiy qismini asar tahlili asnosida o’zlashtirib olishlari mumkin bo’lsin. Shunda nazariy tushuncha amaliy ko’nikmalar yordamida hosil qilingan bo’ladi va o’quvchi xotirasiga mustahkam o’rnashadi. Bizningcha, adib hayoti va ijodi hamda romanni o’qib tahlil etishga bag’ishlangan darslarning samaradorligini ta‘minlash uchun birinchi soatda
Quyida O. Yoqubovning ―Ulug’bek xazinasi romanini adabiyotda Tarixiy romanning yetuk ko’rinishi hisoblangan .Ulug’bek xazinasi asari Temuriylar davrida, xususan Mirzo Ulug’bek davri, hayoti, jamiyatdagi adolatsizliklar, ko’ngilsizliklar badiiy yo fikrimizcha, asar timsollarining eng maqbul tahlili ustoz va shogird uchun ham muammoli tahlildir. Bu usulda o’quvchilar asar matniga erkin yondashadilar, har bir timsol ruhiyatiga, yurak qatlamlariga chuqur kirib boradilar, ezgu xatti-harakatlariga ham, nojoiz-noaxloqiy, salbiy xislatlarga ham aslo befarq bo’la olmaydilar. Ularni yo ma‘qullaydilar, yoki inkor etadilar.
Asarda ilm rahnamolari sifatida Mirzo Ulug’bek, Ali Qushchi, Qalandar Qarnoqiylar tilga olinsa, bevosita tarix uchun hech narsadan voz kechmaydigan, mamlakat taqdiri bilan umuman qiziqmaydigan personajlar sifatida Abdullatif, Xoja Salohiddin zargar, Mironshoh, Sultonjon kabilarni aytib o’tish mumkin. Asarda hech bir ish jazosiz qolmasligi va ota qotili ―padarkush‖ taqdiri ham yoritib berilgan. ―Padarkush Abdulatif Mirzoning Nizomiy Ganjaviy kitobidagi taqdiri: Padarkush‖, toju taxt olti oy aynan asarning tarbiyaviy, ta‘limiy qimmatini oshirgan. Ruhiyat tahlili ham asarda juda mohirona tasvirlangan. Yozuvchi o’tmishda nima bo’lganini aytibgina qolmaydi, balki o‗tmishdagi yovuzlikni sodir etganlar yoki undan jabr ko‗rganlar
qanday sezimlarni kechirganliklarini, qanday ruhiy holatga tushganliklarini ham
ishonarli qilib ko‗rsatib beradi. Asarda voqealar eskirgan, lekin qahramonlarning
ruhiy holatlari hech qachon eskirmaydi. Ularning haqqoniy tasviri barcha davrlarda
kishilarga ta‘sir qilaveradi. Shuning uchun ham, bu roman hech qachon adabiyot
marvaridlari qatoridan tushmaydi. Fikrimizcha, asar timsollarining eng maqbul tahlili ustoz va shogird uchun
ham muammoli tahlildir. Bu usulda o‗quvchilar asar matniga erkin yondashadilar, har
bir timsol ruhiyatiga, yurak qatlamlariga chuqur kirib boradilar, ezgu xatti-
harakatlariga ham, nojoiz-noaxloqiy, salbiy xislatlarga ham aslo befarq bo‗la
olmaydilar. Ularni yo ma‘qullaydilar, yoki inkor etadilar.
Badiiy asar qahramonlarini o‗rganish jarayonida (asar matni
o‗zlashtirilgandan so‗ng) o‗quvchilarga ularning o‗ziga ma‘qul yoki nojoiz jihatlarini,
yoki qiyofa-portret tasvirlarini qisqacha konspekt daftarlariga yozdirgan ma’qul. Bu
ish o‗quvchilarga kelgusi darslarda yozilajak insholari, test topshiriqlarini bajarishlari
uchun asqotadi. Muhimi, tahlilda loqaydlik, erinchoqlik qilmaslik zarur. O‗quvchi
asar mazmunidan to‗la-to‗kis xabardor bo‗lmasa, uni mustaqil ijodiy tahlil qilishi
amrimahol. Hayot mantig‗i qayerda-yu, badiiy mantiq qayerdaligini idrok eta
olmaydilar. Agar o‗qituvchi 45 daqiqalik ish faoliyatini unumli, to‗g‗ri va oqilona,
tejamkorlik bilan uyushtira olsa, qahramonlar tahliliga ham, bahs-munozaraga ham,
yakuniy xulosalarga ham imkon topa oladi. Vaqt bemalol bo‗lgan chog‗da,
fakultativlarda o‗quvchi o‗z tengdosh-sinfdoshlari va ustozlari bilan ochiqchasiga,
emin-erkin bahs-munozaraga kirisha oladi. Bunday paytda ancha ilgariroq o‗rganil-
gan bir necha asarning yetakchi timsollari tahlilida muammoli vaziyatlar muhitini
yaratish mumkin. Asar qahramonlariga darddosh bo‗la turib, eng bebaho boyligimiz
— istiqlol va o‗zbek xotin-qizlarining bugungi baxtiyor oilaviy turmushi, ertangiyorug‗ kunlarini o‗ylab, rahiyatimiz ham taskin topadi. Dorilomon shu kunlarga
yetkazgani uchun yosh qalbimiz yashash-yaratish, sevib-sevilishdek bir-biridan
shirin, masrur tuyg‗ularga oshufta bo‗ladi.
Shunday qilib, yuqorida qayd etilgan romanning yetakchi timsollari tahlili
jarayonida o‗quvchilarning har bir qahramon taqdiriga qiziqishi, mustaqil ravishda
tahlilga, nuqtayi nazarlarini bildirishga ehtiyoj sezishi, ijodkorlikka intilishi orta
boradi. Shuningdek, ular badiiy asar timsollarini keng qamrovli tahlil qilishga,
mushohada yuritishga, shaxsiy fikrlarini asoslay olishga odatlana boradilar. Buning
uchun qo‗shimcha badiiy va ilmiy adabiyotlardan foydalanishga intiladilar. Mustaqil
tahlilga moyillik esa asarlardagi eng nozik va mayda holatlarni, kichik epizodlarni
ham bexato ilg‗ab, eslab qolishlariga, kelgusida yosh munaqqid kabi u yoki bu kitob
haqida o‗zgalarga shaxsiy mulohazalarini mahorat bilan ifodalab berishlariga omil
bo‗ladi.
Muam
Roman Ulug’bek saltanatining so’nggi tahlakali damlari tasviridan boshlanadi.Shu, og’ir fojiali daqiqalarda shoh va olim Ulug’bek ko’p narsalar haqida o’ylaydi, murakkab ruhiy holatga tushadi. Avvalo u – shoh , temuriyzoda, toj-taxt taqdiri uchun javobgar shaxs.Nima qilib bo’lsada, u hokimiyatni qo’lda saqlab qolish uchun tirishadi. Ammo riyokor, johil raqiblar kurshovida ; o’z o’g’li ular qo’lida qo’g’irchoq , toj- taxt, mansab deb otaga qarshi bosh ko’targan. Bu hol buyuk allomani adasiz qiynoqlar girdobiga tortadi.
Ulug’bekda insoniy g’urur juda kuchli. Shohlik qoni jo’sh turib toju-taxt himoyasi uchun o’g’liga qarshi jangga otlanar ekan, nomus tuyg’usi uni qiynoqqa soladi, El- yurt , kelgusi avlodlar oldida bunday kimsa yo’q. Abdullatif – riyokor. Yana bir o’g’li Abdullaziz majruh, kaltabin shaxs. Ota toj- taxtni ularga ishonib topshira olmaydi. Ulug’bekni hammadan ham Movarounahrga qirq yil rahnamolik qilib ortirgan asosiy boyligi- madrasalariyu rasadxonasi, nodir xazinasi- to’plagan kutubxonasiyu yaratgan asarlari – barchasining zeru – zabar havfi tashvishga soladi. O’sha mushkul damlarda ulug’bek shogirti Ali Qushchiga deydi:
“Tag’in bir narsadan – kelgusi avlodlar bandoi ojizdan hazar qilmasmu. Deb qo’rqamen. Mirzo ulug’bekday koinot sirlarini ochmoqni tilagan , fozillikni da’vo etgan mavlono, hayhot, oxir- oqibat barcha shoh, barcha taxt sohib-ariday saltanatni deb, o’z pushti kamaridan bo’lgan farzandi bilan toju taxt talashibdur-da , degan degan nom qoldirmoqdan qo’rqaman…”
Toj-taxt bebaho, tafakkur mahuli-manaviy xazina esa bezavol, degan naql bor. Bu hikmat romanda chiroyli, betakror badiiy ifodasini topgan. Ulug’bekning fojiesi shundaki, u egalik qilgan moddiy meros- toj-taxtning istiqboli zabun, vorislari nobakor. O’z o’g’lidan tortib qo’l ostidagi barcha mansabdorlari, ishongan tog’lari xyonatkor bo’lib chiqadilar. Bu allomaning baxti shundaki, u to’plagan, yaratgan ma’naviy meros – nodir kitoblarning munosib vorislari, ishingan, sadoqatli , fidoyi shogirtlari bor. Eng qiyin damlarda ana shu vorislar Ulug’bek qanotiga kiradilar, tashvishiga sherik, dardiga malham bo’ladilar.Ulug’bek merosini ko’z qorachig’iday asrash, avaylashga so’z beradilar.
Ulig’bek taxtdan tushadi, johil amalparastlar qo’lida halik bo’ladi. Hokimiyat tepasiga mutaassib qalloblar qo’lida qo’g’irchoq bo’lmish Abdullatif keladi.
Do’stlaringiz bilan baham:
Ma’lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2023
ma’muriyatiga murojaat qiling
Odil Yoqubov “Ulugʻbek xazinasi”
4.Rasadxonada Ulug‘bek o‘tiradigan kursi qanday hayvon terisi bilan qoplangan?
5.Falak qozisi bu?
6.Shohrux Mirzo xalq va arkoni davlat orasida qanday nom bilan ataladi?
7.Jayhundan o‘tib Abdulatif qayerga hamla qiladi?
8.Ulug‘bek Mirzo qancha muddat saltanat boshqargan?
9.”Riyoziyot “asari muallifi kim?
10.Asar voqealari qaysi oyda boshlanadi?
11.Ali Qushchining suyukli shogirdi?
12.Miram Chalabiy laqabi?
13.Miram Chalabiy necha yosh edi?
✅.16-17 yoshlar chamaliq
15.”Soxt-sumbati kelishgan,qop-qora soqoli o‘ziga yarashgan “obraz?
✅.Amir Sulton Jondor
16.Samarqand shahri dorug‘asi?
17.”Uning yuzlari cho‘zinchoq,qoramag‘iz,yuzi so‘lg‘in,keng peshonasi va qiyg‘ir burnining ikki yonida ajinlar quyuqlashib ketgan “
Yuqoridagi ta‘rif qaysi qahramonga tegishli?
18.Otliq hirovulga kim boshchilik qilar edi?
✅.Amir Sultonshoh barlos
19.Asardagi “Qozi ul-quzzot “kim?
20.Barong‘or suvoriylariga kim sarkardalik qiladi?
21.”Davri Aflotun “deya kim asarda ulug‘langan?
22.Mirzo Ulug‘bekning ikki qanoti?
✅.Mavlono Muhiddin va Ali Qushchi
23.Mavlono Muhiddinning yakka-yu yagona farzandi?
24.Mavlono Muhiddinning otasi?
✅.Xo‘ja Salohiddin zargar
25.Xurshida bonu kimga uzatilar edi?
✅.Amir Ibrohimbek tarxonning kenja o‘g‘liga
26.Asardagi qabriston qanday nomlanadi?
✅.Abu Ali ibn Sino
28.Ali Qushchining onasi ismi?
✅.Mang‘it urug‘idan bo‘lgan Tillabibi
29.Qalandar Qarnoqiy qayerlik edi?
30.Yassiga bunday 20 yillar oldin bostirib kelgpchoq xoni Baroq O‘g‘lon
“Улуғбек хазинаси” 4-қисм. Аудио китоб || “Ulug’bek xazinasi” 4-qism Audio kitob
Juda chiroyli talaffuzda o’qilgan. Juda ajoyib. Baraka toping.
Shohzod Tòraboyev
1 месяц назад
Alloh rozi bolsin juda juda ajoyib kitob ajoyib oqilgan Alhamdurillah raxmat xammangizga
Bobabekov O’tkir
1 год назад
Аллох рози булсин сизлардан
Rustam Khamrakulov
1 год назад
Parvina Marufova
1 год назад
с.с.с
2 года назад
Атрофга узиникини еигишни окибати яхшимас
sevaraaaaaaa
2 года назад
Alloh rozi bo’lsin
Жануб ТВ
3 года назад
Asli uzi uzbek bir birini eb uldirib keganda
Don Tomas
3 года назад
Сейчас смотрят
01:10:03 UZBEK TV
3 года назад 1 042 просмотров
“Улуғбек хазинаси” 4-қисм. Аудио китоб || “Ulug’bek xazinasi” 4-qism Audio kitob
00:03:50 Евгений Питомцев
2 года назад 153 просмотров
Стрекоза против Осы Естественная среда обитания
03:50:42 Deep House Nation
1 год назад 75 248 просмотров
Deep Feelings Mix | Deep House, Vocal House, Nu Disco, Chillout | Mix by Deep House Nation #17
00:05:50 Steve Jeas
8 лет назад 12 483 просмотров
Как правильно установить Rising World
Смотрите далее
“Улуғбек хазинаси” 5-қисм. Аудио китоб || “Ulug’bek xazinasi” 5-qism Audio kitob
AMIR TEMUR VA MIRZO ULUG’BEK XAQIDA OLIMLAR AYTGAN GAPLAR
“Улуғбек хазинаси” 1-қисм Аудио китоб. Одил Ёқубов | “Ulug’bek xazinasi” 1-qism
“Улуғбек хазинаси” 9-қисм Аудио китоб. Одил Ёқубов | “Ulug’bek xazinasi” 9-qism
“Улуғбек хазинаси” 15-қисм Аудио китоб. Одил Ёқубов | “Ulug’bek xazinasi” 15-qism
“Улуғбек хазинаси” 19-қисм Аудио китоб. Одил Ёқубов | “Ulug’bek xazinasi” 19-qism
“Улуғбек хазинаси” Якуний қисм Аудио китоб. Одил Ёқубов | “Ulug’bek xazinasi” Yakuniy qism
“Улуғбек хазинаси” 10-қисм Аудио китоб. Одил Ёқубов | “Ulug’bek xazinasi” 10-qism
МИРЗО УЛУГБЕК КАЙ ТАРЗДА УЛДИРИЛГАНИНИ БИЛАСИЗМИ
“Улуғбек хазинаси” 3-қисм. Аудио китоб || “Ulug’bek xazinasi” 3-qism Audio kitob
“Улуғбек хазинаси” 18-қисм Аудио китоб. Одил Ёқубов | “Ulug’bek xazinasi” 18-qism
“Улуғбек хазинаси” 1-қисм. Аудио китоб || “Ulug’bek xazinasi” 1-qism Audio kitob
Audio kitob | Ulug’bek xazinasi 1-trek | Odil Yoqubov
Популярные видео
Можно ли потратить 1.000.000 $ в RDR 2 ? #shorts
ВСЯ МОЯ ЖИЗНЬ | WICSUR #shorts
Я СТАЛ КРИПЕРОМ
ФАКТЫ #Ф. Азамат Мусагалиев, Виктория Складчикова, Игорь Джабраилов, Илья Швецов, Александр Якушев
АНАСТАСИЯ ВОЛОЧКОВА: Психологический портрет / Пьянство / Отношения с мужчинами, мамой, дочкой, итд
День 383. Беседа с @arestovych Алексей Арестович
КАМЕНЬ НОЖНИЦЫ БУМАГА – ПОБЕДИТЕЛЬ ЗАБЕРЁТ ВСЕ ТАЧКИ
ЧТО БУДЕТ ЕСЛИ ОСТАВИТЬ ДЕНЬГИ В ОТЕЛЕ?**УКРАДУТ?**
АЛЕКСЕЙ ВЕНЕДИКТОВ: о победе над Волковым, «деньгах Собянина» и почему Певчих затмила Соболь
Слава Комиссаренко «Про WhatsApp, Telegram и адаптацию в Турции»
Porsche Carrera GT за 2 Такого я не видел
Решалы#2. Чабдаров. Амарян. Винокур. Дедищев. п.у Дорохов.
На нашем портале вы можете посмотреть самые популярные и свежие ролики за 2019 год
info@video-muzika.ru Почта для обратной связи , жалоб и предложений
Qiziqarli malumotlar
Odil Yoqubov Ulugʻbek xazinasi ->